نصب لینوکس اوبونتو

آموزش نصب اوبونتو از صفر؛ روی لپ‌تاپ، فلش، VirtualBox و VMware

خب بچه‌ها، می‌خوای لینوکس رو نصب کنی ولی نمی‌دونی از کجا باید شروع کنی؟ شاید فقط می‌خوای برای اولین‌بار ترمینال لینوکس رو ببینی، شاید برای برنامه‌نویسی اوبونتو لازم داری، یا شاید هم می‌خوای وارد دنیای هک قانونی و امنیت بشی. هر کدوم که باشه، من اینجا از صفر همراهت میام؛ حتی اگه تابه‌حال یک‌بار هم ویندوز نصب نکرده باشی.

توی این آموزش نصب اوبونتو قرار نیست فقط بگم «ISO رو دانلود کن و Next بزن». می‌خوام بفهمی چه نسخه‌ای باید برداری، فایل ISO چیه، چطور فلش بوتیبل می‌سازیم، وقتی ویندوز رو داری چطور بدون پاک‌کردنش لینوکس نصب می‌کنی، ماشین مجازی چه فرقی با نصب واقعی داره و چرا گاهی توی VMware یا VirtualBox کپی‌پیست و فول‌اسکرین کار نمی‌کنن. برای اینترنت ایران، دردسر دانلود و اپ‌سنتر رو هم جدی می‌گیریم.

نسخه مرجع این راهنما در پاییز ۲۰۲۶، Ubuntu 26.04.1 LTS هست. نسخه 26.10 هم منتشر شده، ولی چون انتشار LTS دوره پشتیبانی طولانی‌تری داره، برای شروع و کار روزمره اکثر دانشجوها 26.04.1 رو پیشنهاد می‌کنم. اسم گزینه‌های نصاب ممکنه با نسخه و سخت‌افزار فرق کنه؛ به‌جای حفظ‌کردن جای دکمه‌ها، منطق هر انتخاب رو یاد می‌گیری.

اول تصمیم بگیر: اوبونتو رو کجا نصب کنیم؟

ببین، آموزش نصب اوبونتو چند مسیر مختلف داره و نصب لینوکس فقط یک معنی نداره. قبل از دانلود چند گیگابایت فایل، مشخص کن دنبال چه تجربه‌ای هستی. اگه فقط می‌خوای دستور یاد بگیری، شاید اصلاً لازم نباشه دیسک رو پارتیشن‌بندی کنی.

من برای شروعِ بدون ریسک، اول حالت ماشین مجازی یا Try Ubuntu رو ترجیح می‌دم. وقتی خیالت از سخت‌افزار و فایل‌ها راحت شد، می‌تونی سراغ نصب واقعی بری. اگه هدفت دوال‌بوت هست، راهنمای جداگانه نصب لینوکس کنار ویندوز رو هم بخون؛ اونجا درباره BitLocker، UEFI و پارتیشن‌ها مفصل‌تر صحبت کردم.

اوبونتو چیه و چرا نصبش کنیم؟

یه تفاوت کوچیک اما مهم: «لینوکس» اسم هسته سیستم‌عامله؛ اوبونتو یک توزیع کامله که اون هسته رو همراه ابزارها، میزکار و مخازن نرم‌افزار در اختیار تو می‌ذاره. اوبونتو برای استفاده عمومی، توسعه نرم‌افزار و یادگیری سرور طراحی شده؛ برای همین لازم نیست از همون روز اول خودت همه چیز رو از صفر سرهم کنی.

برای برنامه‌نویس‌ها، مدیرهای سرور و متخصص‌های امنیت، تسلط به فایل‌سیستم، مجوزها، فرایندها و شبکه مهم‌تر از ظاهر میزکاره. اگه می‌خوای از سطح «چند دستور حفظ کردم» جلوتر بری، از آموزش‌های رایگان لینوکس اِسنشیالز شروع کن و بعد سراغ درس‌های LPIC-1 برو. همین مباحث بعداً توی عیب‌یابی و تست نفوذ به کار میان، نه صرفاً نصب یک توزیع خاص.

یه تصور اشتباه هم اینه که برای هکرشدن حتماً باید از روز اول کالی لینوکس نصب کنی. نه؛ برای یادگرفتن لینوکس و برنامه‌نویسی، اوبونتو خیلی وقت‌ها بستر راحت‌تریه. وقتی شبکه و سیستم‌عامل رو فهمیدی، می‌تونی بری سراغ مباحث تست نفوذ قانونی و ابزارهای تخصصی.

کدوم نسخه اوبونتو رو در سال ۲۰۲۶ دانلود کنیم؟

نسخه LTS مثل 26.04.1 معمولاً بهترین نقطه شروعه: پایه پایدار، به‌روزرسانی‌های امنیتی طولانی‌تر و دردسر کمتر برای کاربران معمولی. نسخه 26.10 جدیدتره ولی مدت پشتیبانی کوتاه‌تری داره. تاریخ دقیق انتشار هر نسخه و جزئیات سخت‌افزار رو از صفحه دانلود رسمی اوبونتو ببین؛ فراموش نکن تاریخ درج‌شده روی آموزش‌های قدیمی ممکنه دیگه معتبر نباشه.

صفحه دانلود رسمی برای Ubuntu Desktop 26.04.1، پردازنده دو هسته‌ای ۲ گیگاهرتز، ۶ گیگابایت رم و دست‌کم ۲۵ گیگابایت فضای ذخیره‌سازی رو ذکر می‌کنه. این حداقل راهنماست، نه الزاماً تجربه روان در تمام شرایط؛ برای ماشین مجازی باید منابعی هم برای خود ویندوز میزبان باقی بذاری. فلش ۸ گیگابایت یا بیشتر برای راهنمای رسمی پیشنهاد شده، اما چون اندازه ISO می‌تونه عوض بشه، فلش ۱۶ گیگابایتی انتخاب راحت‌تریه.

نسخه‌های گرافیکی اوبونتو؛ Ubuntu، Kubuntu، Xubuntu و بقیه چه فرقی دارن؟

این قسمت رو خوب ببین چون خیلی‌ها فکر می‌کنن Kubuntu و Xubuntu سیستم‌عامل‌هایی با هسته کاملاً متفاوتن. به این نسخه‌های رسمی اصطلاحاً Ubuntu Flavors می‌گیم؛ بیشتر اختلافشون در محیط دسکتاپ، نرم‌افزارهای پیش‌فرض و تجربه کاربریه. بعضی عکس‌های پایین مربوط به نسخه‌های قدیمی هستن و فقط برای آشنایی با سبک هر میزکار حفظ شدن؛ شکل امروز ممکنه عوض شده باشه. فهرست به‌روز رو از صفحه Ubuntu Flavors ببین.

Ubuntu Desktop با GNOME؛ تجربه اصلی و مدرن

نسخه اصلی Ubuntu Desktop از میزکار GNOME استفاده می‌کنه. محیط تمیز، جست‌وجوی سریع، مدیریت پنجره‌ها و ارتباط خوب با قابلیت‌های جدید اوبونتو داره. نسخه 26.04 LTS با GNOME 50 منتشر شده؛ پس عکس قدیمی بالا رو با ظاهر دقیق امروز یکی نگیر. برای اکثر کاربران، همین نسخه بهترین شروع برای آموزش نصب اوبونتوئه.

Xubuntu با Xfce؛ ساده و کم‌مصرف

اگه لپ‌تاپت خیلی پرقدرت نیست یا محیط خلوت و سنتی دوست داری، Xubuntu با Xfce ارزش امتحان‌کردن داره. سبک‌بودنش نسبیه؛ سرعت نهایی به رم، پردازنده و تعداد برنامه‌هایی که باز می‌کنی هم وابسته‌ست. سایت Xubuntu جزئیات نسخه و نیازمندی‌ها رو می‌گه.

Kubuntu با KDE Plasma؛ شخصی‌سازی زیاد

کوبونتو KDE Plasma داره؛ برای کسی که می‌خواد ظاهر پنجره‌ها، پنل‌ها، میانبرها و تم‌ها رو تغییر بده جذابه. عکس بالا قدیمیه؛ نسخه‌های جدید Plasma از نظر طراحی تفاوت زیادی دارن. سایت رسمی: Kubuntu.

Lubuntu با LXQt؛ گزینه‌ای برای سخت‌افزار سبک‌تر

اصلاح یک اطلاعات قدیمی: لوبونتوی امروزی LXQt داره، نه LXDE. از نسخه 18.10 مهاجرتش انجام شد. به همین خاطر تصویر قدیمی رو به‌عنوان نمونه تاریخی گذاشتم و نه پیش‌نمایش دقیق نسخه ۲۰۲۶. برای مشخصات فعلی Lubuntu رو ببین.

Ubuntu Budgie؛ رابط آشنا با طراحی متفاوت

بادجی محیطی با پنل و منوی اپلیکیشن سرراسته. برای کسی که از ظاهر دسکتاپ‌های سنتی خوشش میاد می‌تونه تجربه مناسبی باشه. خودت هم می‌تونی با فایل Live ظاهرش رو بررسی کنی. Ubuntu Budgie مرجع نسخه‌های جدیدشه.

Ubuntu Unity؛ حال‌وهوای اوبونتوی قدیمی

یونیتی همون سبک معروف لانچر کناری رو زنده نگه داشته. اگه قبلاً با Ubuntu Unity کار کردی یا ظاهرش رو دوست داری، می‌تونی نسخه مربوطه رو بررسی کنی. Ubuntu Unity سایت پروژه‌ست. علاوه بر این‌ها Ubuntu MATE، Ubuntu Cinnamon، Ubuntu Studio و Edubuntu هم وجود دارن؛ قرار نیست برای شروع همه رو نصب کنی.

قبل از نصب اوبونتو؛ این چک‌لیست رو انجام بده

توی هر آموزش نصب اوبونتو که با پارتیشن‌بندی سروکار داره، اول باید از فایل‌های مهمت روی یک حافظه جداگانه بکاپ بگیری. اشتباه در انتخاب دیسک یا پارتیشن موقع نصب واقعی می‌تونه فایل‌های ویندوز و لینوکس رو از بین ببره. بکاپی که فقط روی همان SSD نگه داشتی، بکاپ مطمئنی برای این سناریو نیست.

بعد مدل CPU و مقدار RAM رو در ویندوز ببین؛ با Task Manager یا System Information. اگه می‌خوای ماشین مجازی بسازی، پشتیبانی Intel VT-x یا AMD-V و فعال‌بودن Virtualization رو چک کن. در صورت نیاز از راهنمای ورود به BIOS و UEFI استفاده کن؛ برای همه دستگاه‌ها یک کلید ثابت وجود نداره.

اگر قراره اوبونتو کنار ویندوز نصب بشه، کلید بازیابی BitLocker یا Device Encryption رو نگه دار، وضعیت Fast Startup رو بررسی کن و برای نصب در حالت UEFI از یکسان‌بودن حالت بوت دو سیستم‌عامل مطمئن شو. خودسرانه Intel RST/VMD رو به AHCI تغییر نده؛ ممکنه ویندوز فعلیت دیگر بالا نیاد. راهکار رسمی اوبونتو برای «Reconfigure Windows to use AHCI» رو بخون و اول بکاپ بگیر.

دانلود ISO اوبونتو در ایران؛ مشکل DNS و تحریم رو چطور تشخیص بدیم؟

فایل ISO همون تصویر نصبه؛ نه فایل ZIP معمولی و نه چیزی که فقط کپی‌اش کنی داخل فلش. از Ubuntu Desktop و در صورت نیاز آرشیو رسمی انتشار 26.04 دانلود کن. اگه لینک مستقیم کند بود، گزینه تورنت یا میرور رسمی رو بررسی کن. فایل ناشناس و دستکاری‌شده فقط چون «دانلودش راحت‌تره» گزینه امنی نیست.

برای کاربران ایران، مشکل بازنشدن Ubuntu، Snap Store، GitHub یا یک میرور ممکنه از DNS، اختلال اینترنت، محدودیت جغرافیایی سرویس یا مسیر شبکه باشه. از روی یک خطا نتیجه نگیر که «کل اوبونتو ایران رو تحریم کرده». اول اتصال عمومی رو بررسی کن، بعد DNS و آدرس مقصد رو تست کن. اگه با VPN یا پراکسی معتبر امتحان می‌کنی، دقت کن پراکسی مرورگر لزوماً اتصال ترمینال، apt یا Snap رو پوشش نمی‌ده. از سرویس ناشناس و فایل به‌اصطلاح «رفع تحریم» اجرایی استفاده نکن.

برای تشخیص، سه آزمایش رو به همین ترتیب انجام بده: اول با ping دسترسی IP رو امتحان کن؛ بعد با getent ببین نام دامنه حل می‌شه یا نه؛ آخر هم با curl -I فقط هدر پاسخ وب‌سایت رو بگیر. جواب‌ندادن پینگ به‌تنهایی نشونه قطعی قطع اینترنت نیست چون بعضی مسیرها ICMP رو می‌بندن.

ping -c 3 1.1.1.1
getent hosts ubuntu.com
curl -I --max-time 15 https://ubuntu.com/download/desktop

اگه IP جواب می‌ده ولی حل نام انجام نمی‌شه، اول DNS رو بررسی کن. اگه اسم دامنه حل می‌شه اما سایت با 403 پاسخ می‌ده، احتمال محدودیت سمت مقصد وجود داره؛ اگه timeout می‌گیری، ممکنه اصلاً مسیر یا اتصال مشکل داشته باشه. این خطاها یکی نیستن. برای تست اعتبار ISO هم بعد از دانلود، SHA256 رو با مقدار منتشرشده در مرجع رسمی مقایسه کن.

اگر فایل رو روی لینوکس دانلود کردی، از این دستور استفاده کن. اسم فایل رو مطابق ISO واقعی خودت عوض کن:

sha256sum ubuntu-26.04.1-desktop-amd64.iso

اگر روی ویندوزی، توی PowerShell به پوشه فایل برو و دستور زیر رو بزن:

Get-FileHash .\ubuntu-26.04.1-desktop-amd64.iso -Algorithm SHA256

شماره و اسم ISO بسته به معماری و زمان دانلود فرق می‌کنه. مقدار هش رو از فایل رسمی CHECKSUMS منتشرشده توسط اوبونتو بگیر؛ به یک رشته نمونه داخل وبلاگ اعتماد نکن.

روش اول: آموزش نصب اوبونتو با فلش روی سیستم واقعی

قدم اول: ساخت فلش بوتیبل با Rufus

برای آموزش نصب اوبونتو با فلش، توی ویندوز برنامه Rufus رو از سایت رسمی بگیر. فلش ۱۶ گیگ یا بیشتر رو وصل کن، در Device همون فلش درست رو انتخاب کن، با SELECT فایل ISO رو بده و Start بزن. قبلش هر چی روی فلشه کپی کن جای امن چون پاک می‌شه. در بیشتر لپ‌تاپ‌های جدید که UEFI دارن، GPT/UEFI با وضعیت دستگاه هماهنگه؛ برای سخت‌افزار قدیمی Legacy/MBR ممکنه لازم بشه. تنظیمات رو کورکورانه تغییر نده؛ از مشخصات دستگاه و حالت بوت ویندوز فعلی کمک بگیر.

اگه ابزار هنگام نوشتن ISO ازت درباره ISO mode یا DD mode پرسید، انتخاب به نوع تصویر و راهنمای ابزار بستگی داره. بعد از تکمیل، فقط پوشه‌های داخل فلش رو حذف یا اضافه نکن و فرض نکن با کپی‌کردن ISO همون نتیجه به دست میاد.

قدم دوم: بوت از فلش و امتحان‌کردن اوبونتو

سیستم رو ری‌استارت کن و Boot Menu رو باز کن؛ روی خیلی از لپ‌تاپ‌ها F12 یا Esc و روی بعضی‌ها F9 یا کلید دیگه‌ست. تفاوت برندها رو توی آموزش ورود به بایوس گفتم. فلش با عنوان UEFI USB رو انتخاب کن. از گزینه Try Ubuntu استفاده کن تا قبل از نصب، وای‌فای، صدا، تاچ‌پد، نمایشگر و رزولوشن رو بررسی کنی. این مرحله به‌خصوص برای لپ‌تاپ‌های با گرافیک NVIDIA مهمه.

قدم سوم: شروع نصاب گرافیکی و انتخاب نوع نصب

حالا Install Ubuntu رو بزن. زبان، دسترسی‌پذیری، چیدمان کیبورد، اینترنت و نوع نصب رو انتخاب کن. بدون اینترنت هم می‌شه مرحله اصلی نصب رو انجام داد؛ ممکنه دریافت آپدیت و درایور اضافی به بعد موکول بشه. در نسخه 26.04 ابزار نصب، صفحه‌های مرحله‌به‌مرحله داره؛ حتماً توضیح زیر هر انتخاب رو بخون و فقط به شکل قدیمیِ ویدیوها تکیه نکن.

اگه گزینه‌های Default و Extended رو دیدی، اولی برنامه‌های اصلی رو می‌ریزه و دومی ابزارهای بیشتری اضافه می‌کنه. نصب third-party drivers برای بعضی گرافیک‌ها یا وای‌فای‌ها می‌تونه کمک‌کننده باشه؛ اما برای دانلودش نیاز به اینترنت داری.

قدم چهارم: انتخاب دیسک؛ خطرناک‌ترین بخش نصب

اینجا با عجله کلیک نکن. اگه Erase disk and install Ubuntu رو انتخاب کنی، داده‌های دیسک انتخاب‌شده حذف می‌شن. این گزینه برای سیستم یا دیسکیه که آگاهانه می‌خوای کامل به اوبونتو اختصاص بدی. اگه ویندوزت باید باقی بمونه، ابتدا بکاپ بگیر و راهنمای نصب اوبونتو کنار ویندوز رو بخون؛ گزینه Install alongside Windows ممکنه با توجه به BitLocker، ساختار پارتیشن یا نوع دیسک اصلاً نمایش داده نشه.

بعضی‌ها می‌پرسن «پس پارتیشن روت /، swap و /home چی شدن؟» در نصب راهنمایی‌شده لازم نیست همه رو دستی بسازی؛ نصاب می‌تونه پارتیشن و فایل Swap متناسب با انتخابت ایجاد کنه. پارتیشن‌بندی دستی برای کسی خوبه که EFI System Partition، ext4، mount point و دیسک هدف رو می‌شناسه. در حالت UEFI معمولاً پارتیشن EFI باید درست شناسایی و حفظ بشه؛ فرمت‌کردن اشتباه EFI موجود می‌تونه بوت سایر سیستم‌عامل‌ها رو خراب کنه.

قدم پنجم: حساب کاربری، نصب و اولین راه‌اندازی

اسم سیستم، نام کاربری و گذرواژه رو انتخاب کن. بعد از دیدن خلاصه تغییرات دیسک، دوباره نگاه کن که دقیقاً کدوم دیسک و کدوم پارتیشن تغییر می‌کنه. نصب رو تأیید کن، صبر کن تا تمام بشه، سیستم رو Restart کن و وقتی ازت خواست فلش رو جدا کن. اولین بار بعد از ورود، صفحه تنظیمات اولیه و انتخاب‌های حریم خصوصی ممکنه نمایش داده بشه.

بعد از نصب اوبونتو چه کارهایی انجام بدیم؟

اول اینترنت و ساعت دستگاه رو بررسی کن. بعد با Software Updater یا ترمینال فهرست بسته‌ها رو به‌روز کن. روی اوبونتو برای به‌روزرسانی معمول از apt upgrade استفاده می‌کنیم و برای هر تغییری به فهرست حذف/نصب بسته‌ها دقت می‌کنیم. درایورهای گرافیک رو از Additional Drivers در بخش Software & Updates بررسی کن و برای NVIDIA به نسخه سازگار با سیستم توجه کن.

sudo apt update
sudo apt upgrade

برای دیدن نسخه اوبونتو و معماری سیستم، و بعدش بررسی فضای خالی و دیسک‌ها، این دستورهای فقط‌خواندنی رو جدا اجرا کن:

lsb_release -a
uname -m
df -h
lsblk -f

برای شروع تمرین، درس‌های رایگان Linux Essentials رو باز کن. یادگرفتن pwd، ls، cd، sudo و مجوزهای فایل باعث می‌شه دفعه بعد که خطایی دیدی، بفهمی از کجا باید پیداش کنی.

روش دوم: نصب اوبونتو روی VirtualBox در ویندوز ۱۱

آموزش نصب اوبونتو روی VirtualBox برای شروع عالیه؛ اگر اولین بارته لینوکس نصب می‌کنی، ماشین مجازی زمین تمرین خوبیه. اینجا اوبونتو روی یک «کامپیوتر مجازی» داخل ویندوز نصب می‌شه؛ پس موقع انتخاب Erase disk باید مطمئن باشی دیسک مجازی مربوط به همون VM انتخاب شده، نه دیسک واقعی. مزیت بزرگش Snapshot و امکان پاک‌کردن محیط آزمایشی بدون دستکاری پارتیشن ویندوزه.

اول VirtualBox رو نصب کن. برنامه رو باز کن، New بزن، یک نام مثل Ubuntu-Lab انتخاب کن و ISO رسمی رو معرفی کن. Type لینوکس و نسخه Ubuntu 64-bit باشه. اگه Unattended Installation فعاله، برای یادگرفتن مراحل واقعی می‌تونی نصب خودکار رو غیرفعال کنی. حدود ۴ گیگابایت رم و دو هسته مجازی برای آزمایش ساده نقطه شروع معقولیه، ولی اگه ویندوز میزبان فقط ۸ گیگ رم داره، منابع رو با احتیاط تقسیم کن. دیسک مجازی پویا با ظرفیت ۴۰ تا ۶۰ گیگ انتخاب کن تا برای آپدیت و تمرین جا داشته باشی.

در Settings بخش Display، برای لینوکس مهمان کنترلر VMSVGA معمولاً انتخاب مناسب‌تریه. مقدار حافظه تصویر رو متناسب تنظیم کن و اگه با شتاب‌دهی سه‌بعدی خطا داری، برای آزمایش موقت خاموشش کن. ماشین رو Start کن و همان مراحل نصاب اوبونتو رو پیش ببر. برای خطای VT-x/AMD-V، اول فعال‌بودن Virtualization در UEFI رو چک کن؛ تداخل با Hyper-V یا Windows Hypervisor Platform هم ممکنه روی رفتار VirtualBox تأثیر بذاره، ولی بی‌دلیل قابلیت‌های امنیتی ویندوز رو خاموش نکن.

چرا اوبونتو رو روی ماشین مجازی نصب کنیم؟

با VM می‌تونی خط فرمان رو یاد بگیری، اسکریپت آزمایش کنی، به شبکه مجازی وصل بشی و قبل از تغییر روی لپ‌تاپ اصلی خودت اشتباه‌هات رو تجربه کنی. فقط حواست باشه ماشین مجازی «غیرقابل آسیب» نیست؛ مثلا پوشه Shareشده بین مهمان و میزبان ممکنه فایل‌های ویندوز رو در دسترس بذاره. برای آزمایش امنیتی از Snapshot و شبکه آزمایشگاهی جدا استفاده کن.

روش سوم: آموزش نصب اوبونتو روی VMware Workstation

آموزش نصب اوبونتو روی VMware Workstation هم مسیر کلی شبیه VirtualBox داره؛ توی VMware Workstation باید این کارها رو انجام بدی: ساخت ماشین مجازی جدید، انتخاب ISO، تعیین Linux/Ubuntu 64-bit، مقدار رم، CPU و دیسک مجازی و بعد روشن‌کردن VM. نام منوها بسته به نسخه Workstation فرق می‌کنه. اگه برنامه می‌خواد نصب رو خودش انجام بده و تو می‌خوای جزئیات رو یاد بگیری، از نصب تعاملی استفاده کن.

مزیت VMware توی بعضی سناریوها یکپارچگی خوب با دسکتاپ و ابزارهای مهمانه، اما نباید انتظار داشته باشی قابلیت کپی‌پیست و Drag & Drop روی تمام میزکارهای جدید لینوکس بدون محدودیت کار کنه. در سال ۲۰۲۶ بحث Wayland اینجا مهم شده و جلوتر دقیق بررسیش می‌کنیم.

روش چهارم: نصب اوبونتو با WSL 2؛ ترمینال لینوکس داخل ویندوز

اگه فقط می‌خوای Bash، Python، Git، ابزارهای برنامه‌نویسی یا توسعه بک‌اند رو یاد بگیری، WSL ممکنه ساده‌ترین راهت باشه. دقت کن WSL 2 پشت صحنه از مجازی‌سازی استفاده می‌کنه، اما مثل VirtualBox یک دسکتاپ کامل جدا با صفحه لاگین سنتی نصب نمی‌کنه. برای تمرین مقدماتی ترمینال عالیه؛ برای تست کامل رفتار سخت‌افزار، بوت و درایور جای نصب واقعی نیست.

اول PowerShell ویندوز رو با دسترسی Administrator باز کن. اول فهرست توزیع‌ها رو ببین و بعد نصب رو انجام بده. اسم دقیق Ubuntu ممکنه در فهرست آنلاین تغییر کنه. وقتی نصب تمام شد، ویندوز ممکنه ری‌استارت بخواد؛ دفعه اول هم باید برای لینوکس نام کاربری و رمز مستقل تعیین کنی.

wsl --list --online
wsl --install -d Ubuntu
wsl --list --verbose
wsl --update

اگر Microsoft Store در ایران خطا داد، گزینه --web-download در WSL روی نسخه‌های پشتیبانی‌شده می‌تونه دانلود رو از مسیر جایگزین انجام بده: wsl --install -d Ubuntu --web-download. این هم تضمین عبور از هر اختلال شبکه نیست. برای اطلاعات دقیق، راهنمای رسمی WSL مایکروسافت رو ببین.

رفع مشکل کپی‌پیست و فول‌اسکرین

بچه‌ها، این بخش احتمالاً همون چیزیه که خیلی‌هاتون بابتش سرچ کردید. نکته اینجاست که چهار مشکل شبیه به هم داریم ولی راه‌حل‌هاشون یکی نیست. اول اسم مجازی‌ساز و نسخه اوبونتو رو مشخص کن، بعد داخل ترمینال ببین نشست گرافیکی‌ات Wayland هست یا X11:

echo "$XDG_SESSION_TYPE"

اگه خروجی wayland بود، بعضی محدودیت‌های Clipboard و Drag & Drop ممکنه به خود پروتکل نمایشگر مربوط باشن؛ خروجی x11 یعنی نشست روی X11 اجرا شده.

در Ubuntu 26.04 میزکار GNOME به Wayland متکیه و پشتیبانی X11 مانند گذشته به‌صورت پیش‌فرض در همه نسخه‌ها در دسترس نیست. پس توصیه قدیمی «از صفحه لاگین Ubuntu on Xorg رو انتخاب کن» همیشه قابل اجرا نیست. باید بین ایراد نصب ابزارها و محدودیت سازگاری پروتکل نمایشگر فرق بذاریم.

۱. حل مشکل کپی و پیست نشدن بین ویندوز و VirtualBox

اول ماشین مجازی رو روشن کن. از منوی Devices > Shared Clipboard گزینه Bidirectional رو فعال کن؛ یا اگه فقط انتقال یک‌طرفه می‌خوای، Host to Guest یا Guest to Host رو بزن. Drag and Drop رو هم اگر لازم داری جداگانه تنظیم کن. پیش‌فرض Clipboard در VirtualBox برای امنیت خاموشه؛ فعال‌کردنش رو عمدی انجام بده. همین تنظیم بدون Guest Additions مناسب معمولاً کافی نیست.

بعد ببین بسته‌های مربوط به Guest Additions در مهمان نصب هستن یا نه. برای اوبونتو می‌تونی اول بسته‌های توزیع رو بررسی کنی؛ اگر با نسخه VirtualBox میزبان سازگار نبودن، از منوی Devices > Insert Guest Additions CD Image استفاده کن و راهنمای خود Oracle رو پیش ببر. دو روش رو بی‌دلیل باهم قاطی نکن.

این سه دستور رو داخل خود اوبونتوی مهمان اجرا کن؛ وضعیت بسته‌ها، ماژول‌های کرنل و برنامه مهمان رو نشون می‌دن و چیزی رو تغییر نمی‌دن:

apt policy virtualbox-guest-utils virtualbox-guest-x11
lsmod | grep -E 'vboxguest|vboxvideo'
pgrep -a VBoxClient

اگه بسته‌های توزیع برای نسخه VirtualBox تو مناسب و موجود بودن، نصبشون کن؛ بعد سیستم مهمان رو ری‌استارت کن. اگر از ISO رسمی Guest Additions استفاده کردی، این بسته‌ها رو بدون بررسی با اون روش ترکیب نکن:

sudo apt update
sudo apt install virtualbox-guest-utils virtualbox-guest-x11
sudo reboot

بعد از بالااومدن سیستم، اول متن ساده رو بین Notepad ویندوز و یک ویرایشگر متن اوبونتو جابه‌جا کن. اگه این کار شد ولی فایل یا Drag & Drop نه، لزوماً Clipboard خرابه؛ انتقال فایل و Drag & Drop قابلیت‌های جداگانه‌ای دارن و روی Wayland ممکنه محدودیت داشته باشن. برای فایل‌های مهم، Shared Folder یا SFTP انتخاب قابل‌اعتمادتریه.

۲. حل مشکل فول اسکرین نشدن لینوکس روی VirtualBox

فول‌اسکرین‌کردن پنجره با بزرگ‌شدن رزولوشن مهمان فرق داره. اول منوی View > Auto-resize Guest Display رو فعال کن. بعد View > Full-screen Mode یا میانبر Host+F رو امتحان کن؛ کلید Host پیش‌فرض معمولاً Ctrl سمت راسته. اگه دور صفحه حاشیه سیاه موند، یعنی پنجره فول‌اسکرین شده ولی رزولوشن داخل اوبونتو خودش رو تطبیق نداده.

ماشین رو خاموش کن، Settings > Display رو بررسی کن و برای مهمان لینوکس از VMSVGA استفاده کن. بعد از نصب Guest Additions و ری‌استارت، دوباره تغییر اندازه رو تست کن. برای تشخیص وضعیت ابزارهای نمایشگر روی بعضی نسخه‌ها می‌تونی وضعیت ماژول‌ها و فرایندهای Guest Additions رو چک کنی؛ اما انتظار نداریم همه نسخه‌ها دستور یا سرویس دقیقاً مشابهی داشته باشن. در آخر اگر لازم شد، رزولوشن رو از Settings > Displays خود اوبونتو دستی تنظیم کن.

۳. حل مشکل کپی و پیست نشدن بین ویندوز و VMware

برای VMware از راه‌حل قدیمی vmware-install.pl شروع نکن؛ در اوبونتوهای امروزی بسته‌های توزیع یعنی open-vm-tools و open-vm-tools-desktop روش مناسب‌تری هستن. اول این بسته‌ها رو نصب کن، بعد ماشین رو ری‌استارت کن و داخل تنظیمات VM ببین قابلیت Guest Isolation برای Copy and Paste و Drag and Drop مجازه یا نه.

داخل اوبونتوی مهمان بسته‌های رسمی رو نصب کن و ماشین رو ری‌استارت کن. اسم سرویس در اوبونتو معمولاً open-vm-tools.service هست؛ قرار نیست سرویس vmtoolsd.service رو بدون بررسی فعال کنیم.

sudo apt update
sudo apt install open-vm-tools open-vm-tools-desktop
sudo reboot

بعد از بالااومدن مجدد اوبونتو، با این دستورها وضعیت سرویس و نوع نشست گرافیکی رو بررسی کن:

systemctl status open-vm-tools.service --no-pager
echo "$XDG_SESSION_TYPE"

اگه سرویس vmblock-fuse در نسخه بسته وجود داره ولی غیرفعاله، با توجه به خروجی وضعیت و راهنمای Broadcom می‌تونی فعالش کنی؛ اگر واحد اصلاً وجود نداره، اجرای کورکورانه systemctl enable حلش نمی‌کنه. مهم‌تر از همه: در مستندات Broadcom، Copy/Paste و Drag & Drop مبتنی بر open-vm-tools روی Wayland محدودیت دارن. در Ubuntu 26.04 تغییر به نشست X11 ممکنه از طریق گزینه معمول Login در دسترس نباشه. اگه فقط همین قابلیت مشکل داره، لازم نیست سیستم‌عامل رو از اول نصب کنی.

برای فایل‌ها Shared Folders، SFTP/SSH یا حتی یک مخزن Git خصوصیِ قابل‌اعتماد گزینه‌های خوبین. برای انتقال متن‌های کوتاه، می‌تونی از فایل متنی داخل پوشه اشتراکی کمک بگیری. از فعال‌کردن Clipboard دوطرفه در ماشین مجازی مخصوص تحلیل بدافزار یا آزمایش امنیتی حساس هم خودداری کن؛ چون عمداً سطح تبادل داده بین مهمان و میزبان رو زیاد می‌کنه.

۴. حل مشکل فول اسکرین نشدن لینوکس روی VMware

اول مطمئن شو open-vm-tools-desktop نصبه و vmtoolsd اجرا می‌شه. در VMware از View > Full Screen یا گزینه Fit Guest Now/Autofit Guest (اسم‌ها بسته به نسخه فرق دارن) استفاده کن. توی Settings > Display اوبونتو هم رزولوشن و Scaling رو بررسی کن. اگر بعد از آپدیت هسته یا میزکار خراب شده، نسخه ابزار مهمان و گزارش‌های مربوط به vmwgfx رو بررسی کن.

dpkg -l | grep -E 'open-vm-tools'
systemctl is-active open-vm-tools.service
lspci | grep -Ei 'vga|display|vmware'
journalctl -b --no-pager | grep -Ei 'vmwgfx|drm' | tail -n 25

این خروجی‌ها سرنخن، نه «دستور جادویی» رفع مشکل. در ۲۰۲۶ گزارش‌های واقعی از مشکل سازگاری VMware با رزولوشن و Wayland وجود داشته؛ پس اگه همه ابزارها نصب شدن و باز هم مشکل موند، احتمال باگ نسخه رو جدی بگیر. راه موقت می‌تونه تنظیم دستی رزولوشن، عوض‌کردن تنظیمات نمایش VM یا استفاده از نسخه/میزکاری سازگارتر باشه. نصب نصاب قدیمی VMware Tools از یک ISO نامعلوم راه‌حل پیشنهادی من نیست.

انتقال فایل با Shared Folder؛ وقتی Copy/Paste جواب نمی‌ده

در VirtualBox داخل Settings > Shared Folders یک پوشه مشخص از ویندوز رو Share کن و Auto-mount رو فعال کن. در اوبونتو ممکنه زیر /media/sf_NAME دیده بشه. اگر Permission denied گرفتی، بعد از اطمینان از درستی پوشه می‌تونی کاربر مهمان رو به گروه vboxsf اضافه کنی و دوباره وارد جلسه بشی. برای ماشین مجازی‌ای که ابزارهای ناشناس روش آزمایش می‌کنی، یک پوشه خالی و اختصاصی Share کن، نه کل Downloads یا Documents ویندوز.

این دستور رو فقط داخل اوبونتوی مهمان اجرا کن. بخش دوم تنها وقتی اجرا می‌شه که گروه vboxsf واقعاً وجود داشته باشه؛ بعد از آن یک‌بار از حساب خارج شو و دوباره وارد شو:

getent group vboxsf && sudo usermod -aG vboxsf "$USER"

در VMware هم Shared Folders رو در تنظیمات ماشین مجازی فعال کن و مطمئن شو ابزارهای مهمان نصب هستن. اگر فایل‌های مهمی داری، از قبل تست کن که پوشه Read-only یا Read/Write مطابق انتظارت باشه. این روش برای انتقال فایل از Drag & Drop مستقل‌تره و روی خیلی از تنظیمات با محدودیت Clipboard، کاربردی‌تره.

حل مشکلات رایج نصب اوبونتو؛ از صفحه سیاه تا SSD

فلش بوت نمی‌شه یا پیام No bootable device می‌بینی

اول مطمئن شو ISO کامل دانلود شده و فلش با Rufus درست نوشته شده. بعد در Boot Menu، ورودی UEFI مربوط به فلش رو انتخاب کن. اگر UEFI و Legacy رو قاطی کنی، ممکنه فایل نصب اصلاً اجرا نشه. Secure Boot رو بی‌دلیل خاموش نکن؛ اول سازگاری نسخه، امضای بوت‌لودر و نوع درایور رو بررسی کن. اگر بعد از نصب سیستم بالا نمی‌آد، مسیر خطای بوت با مشکل نصب فرق داره و باید EFI/GRUB رو جداگانه تشخیص بدی.

SSD یا هارد در نصب اوبونتو دیده نمی‌شه؛ Intel RST/VMD

بعضی لپ‌تاپ‌ها کنترلر ذخیره‌سازی Intel RST یا VMD دارن و نصاب اوبونتو هشدار می‌ده. اگه ویندوز از قبل روی دستگاه نصب شده، بدون آماده‌سازی ویندوز و کلید بازیابی BitLocker، AHCI یا RAID/VMD رو تغییر نده. ممکنه ویندوز با خطای بوت روبه‌رو بشه. روی سایت Ubuntu راهنمای جداگانه «Reconfigure Windows to use AHCI» وجود داره. اگر دستگاه جدید با کنترلر غیراینتل داری، از روی اسم SSD نتیجه نگیر که حتماً مشکل RST داری؛ سازنده و درایور/firmware رو بررسی کن.

صفحه سیاه بعد از بوت یا مشکل گرافیک NVIDIA

بعضی وقت‌ها فلش بوت می‌شه ولی تصویر نمی‌آد، یا بعد از نصب صفحه سیاه می‌بینی. قبل از دستکاری فایل‌های بوت، با Try Ubuntu بررسی کن که مشکل از نمایشگر خارجی، گرافیک Hybrid یا درایور باشه. گزینه Safe Graphics در بعضی رسانه‌های نصب وجود داره و می‌تونه برای نصب اولیه کمک کنه. بعد از نصب، درایور پیشنهادی و سازگار با سخت‌افزارت رو از Additional Drivers انتخاب کن. اگر Secure Boot فعال باشه، ممکنه برای ماژول‌های اختصاصی مراحل تأیید MOK هم لازم بشه.

اینترنت یا وای‌فای در اوبونتو کار نمی‌کنه

اول بررسی کن آداپتور شبکه شناخته شده یا نه. اگه داخل VM هستی، Settings > Network رو ببین: NAT برای شروع معمولاً ساده‌تره و Bridged برای سناریوهای خاص به کار می‌ره. در سیستم واقعی ممکنه مشکل از درایور وای‌فای یا firmware باشه. برای جداکردن اختلال DNS از قطع شبکه همون تست‌های ping و getent رو اجرا کن. در صورت امکان گوشی رو با USB Tethering وصل کن و آپدیت‌های لازم رو از منبع رسمی بگیر.

ip -brief address
ip route
nmcli device status
getent hosts ubuntu.com
sudo apt update

نصب برنامه از App Center یا apt خطا می‌ده

در اوبونتو دو مسیر مهم برای نصب داریم: بسته‌های deb از مخازن APT و برنامه‌های Snap از Snap Store/App Center. اگر App Center خطا داد، به‌معنی خراب‌شدن کل لینوکس نیست. اول اتصال و DNS رو چک کن، بعد ببین snapd اجرا می‌شه یا نه و آیا دسترسی به سرویس مربوطه از شبکه فعلیت ممکنه. بعضی کاربران ایران درباره دسترسی به Snap Store گزارش مشکل داشتن؛ این رو باید از خطاهای فنی نصب بسته جدا کرد.

برای عیب‌یابی اپ‌سنتر، وضعیت سرویس snapd و دسترسی جست‌وجوی فروشگاه رو با دستورهای زیر بررسی کن. اگه خطا گرفتی، متن دقیقش رو نگه دار؛ همین متن مشخص می‌کنه مشکل از ارتباطه یا نصب برنامه.

sudo apt update
systemctl status snapd.service --no-pager
snap version
snap find firefox

دستور جست‌وجوی Snap برای تشخیص دسترسی به Store یک سرنخ اولیه‌ست، نه اثبات قطعی علت خطا. اگر VPN فعال کردی ولی Snap هنوز ارتباط نداره، احتمال داره فقط مرورگر از پروکسی استفاده کنه. به جای تغییر بی‌دلیل مخازن یا غیرفعال‌کردن امضای بسته‌ها، مسیر اتصال همون برنامه رو عیب‌یابی کن.

اوبونتو کند شده، رم کمه یا VM گیر می‌کنه

در ماشین مجازی مقدار رم و پردازنده‌ای که به مهمان می‌دی رو با نیاز ویندوز میزبان متعادل کن. اگر ویندوز کمبود رم داره، دادن رم بیشتر به VM فقط باعث جابه‌جاشدن مشکل می‌شه. دیسک مجازی رو روی SSD بگذار، برنامه‌های اضافی رو ببند و یک Snapshot از حالت سالم بگیر. برای لپ‌تاپ واقعاً قدیمی، Xubuntu یا Lubuntu ممکنه از Ubuntu GNOME مناسب‌تر باشه؛ ولی به نسخه و سخت‌افزار بستگی داره.

App Center جدید اوبونتو و نصاب Flutter؛ این چه ربطی به برنامه‌نویسی داره؟

حالا یه نکته جذاب که خودم خیلی دوست دارم: وقتی توی اوبونتوی جدید App Center رو باز می‌کنی، در واقع با یک رابط کاربری روبه‌رو می‌شی که با Flutter و زبان Dart ساخته شده. بله، فلاتر فقط برای ساخت اپ موبایل نیست؛ روی دسکتاپ لینوکس هم استفاده می‌شه. کد این برنامه در GitHub پروژه Ubuntu App Center منتشر شده و می‌تونی ساختارش رو بررسی کنی.

چرا رابط نصب اوبونتو با فلاتر ساخته شده؟

نصاب گرافیکی جدید هم از رابط Flutter استفاده می‌کنه. مخزن فعال Ubuntu Desktop Provision در GitHub توضیح می‌ده که رابط Flutter کاربر رو مرحله‌به‌مرحله راهنمایی می‌کنه و با سرویس‌های نصب در پشت صحنه ارتباط می‌گیره. یعنی Flutter ظاهر و تعامل با کاربر رو می‌سازه؛ پارتیشن‌بندی و عملیات سطح پایین نصب رو خودش جادویی انجام نمی‌ده. این تفاوت برای فهمیدن معماری نرم‌افزار خیلی مهمه.

برای من جذابیت قضیه اینه که یک اپ دسکتاپ واقعی و مهم مثل نصاب سیستم‌عامل نشون می‌ده یادگرفتن Dart و Flutter می‌تونه به پروژه‌های غیرموبایلی هم برسه. اگه به ساخت رابط کاربری علاقه‌مند شدی، می‌تونی کد این پروژه‌ها رو بخونی و برای مسیر آموزشی جدی‌تر از آموزش فلاتر و راهنمای ساخت اپلیکیشن کمک بگیری. قرار نیست برای نصب لینوکس حتماً برنامه‌نویسی بلد باشی؛ فقط می‌خوام بدونی پشت این صفحه‌های شیک چه فناوری‌ای کار می‌کنه.

App Center چطور کار می‌کنه و Snap بهتره یا deb؟

اپ‌سنتر جدید برای پیدا کردن و مدیریت برنامه‌هاست؛ در نسخه 26.04 تجربه مدیریت بسته‌های deb و Snap در App Center یکپارچه‌تر شده. این دو قالب یکی نیستن: deb معمولاً از مخزن APT و با وابستگی‌های توزیع مدیریت می‌شه، Snap بسته‌بندی و چرخه به‌روزرسانی متفاوتی داره. اینکه کدوم بهتره به برنامه، منبع انتشار، سیاست به‌روزرسانی و دسترسی شبکه بستگی داره؛ برای همه اپ‌ها جواب یکسان وجود نداره.

اپ‌سنتر و صفحه نصب قدیمی اوبونتو چه فرقی داشتن؟

در نسخه‌های قدیمی‌تر، Ubuntu Software و نصاب‌های سابق ظاهر و فناوری متفاوتی داشتن. اگر در ویدیوی چند سال پیش دکمه‌ای رو دیدی که در اوبونتو 26.04 وجود نداره، نگران نباش؛ باید معادل هدف همون مرحله رو پیدا کنی. مهم اینه که تفاوت بین رابط نصب و موتور نصب، انتخاب پارتیشن و مفهوم حساب کاربری رو یاد بگیری، نه مختصات دکمه‌ها رو.

از نصب ساده لینوکس چطور به برنامه‌نویسی و امنیت برسیم؟

اگه تا اینجا اومدی، یعنی یک قدم واقعی برداشتی. پیشنهاد من اینه که بعد از نصب، سه تمرین داشته باشی: یک فایل بساز و مجوزش رو تغییر بده، یک سرویس رو با systemctl بررسی کن، و یک اسکریپت Bash بنویس که از پوشه تمرینت بکاپ بگیره. برای تمرین دوم می‌تونی آموزش مدیریت سرویس‌ها با systemd رو بخونی؛ برای بقیه مسیر هم درس‌های Linux Essentials و درس‌های LPIC-1 رو داری.

بعدش اگر امنیت برات جذابه، برو سراغ شبکه، مفهوم پورت، دسترسی و گزارش‌ها. تست نفوذ واقعی از شناخت درست سیستم شروع می‌شه، نه فقط اجرای چند ابزار روی یک توزیع معروف. اگه برنامه‌نویسی دوست داری هم یک پروژه کوچک پایتون روی لینوکس اجرا کن. همین پروژه‌ها بهت نشون می‌دن کدوم مهارت رو دوست داری جدی‌تر ادامه بدی.

سؤال‌های متداول نصب اوبونتو، VMware و VirtualBox

جمع‌بندی؛ نصب تموم شد، حالا مهارتت رو شروع کن

خب، الان دیگه می‌دونی آموزش نصب اوبونتو فقط چند تا کلیک نیست. از انتخاب نسخه و فلش بوتیبل گرفته تا ماشین مجازی، WSL، تفاوت Flavors و مشکلات کپی‌پیست و فول‌اسکرین، یک مسیر قابل‌فهم داری. پیشنهاد من اینه که یکی از مسیرها رو واقعاً انجام بدی؛ نه اینکه صرفاً مقاله رو بخونی و ببندی.

اگه هنوز بین نصب واقعی و ماشین مجازی مرددی، اول VirtualBox رو امتحان کن، یک Snapshot بگیر، چند تمرین ترمینال انجام بده و وقتی آماده شدی به نصب روی سخت‌افزار اصلی فکر کن. دوست داشتی جدی‌تر جلو بری، مسیر رایگان Linux Essentials در سایت هست و برای بعدش آموزش LPIC-1 رو هم می‌تونی دنبال کنی. این‌ها کمک می‌کنن به‌جای ترسیدن از خطا، بتونی علتش رو پیدا کنی.

ویدیوی آموزش نصب هم همین پایین قرار گرفته؛ شناسه همون ویدیویی رو گذاشتم که از قبل در این مقاله بوده. چون رابط نصاب نسبت به ویدیوهای قدیمی تغییر کرده، جزئیات سال ۲۰۲۶ رو از مراحل متنی همین صفحه دنبال کن و از ویدیو برای دیدن روند کلی کمک بگیر.

ویدیوی آموزش نصب اوبونتو در آپارات

اگه پخش داخل سایت برایت باز نشد، نسخه ویدیو را در آپارات باز کن.